دولت دانمارک اعلام کرده که با طرحی تازه برای ممنوعیت دسترسی افراد زیر ۱۵ سال به شبکههای اجتماعی به توافق رسیده است. این تصمیم پس از افزایش گزارشهای نگرانکننده درباره تأثیرات منفی محتواهای آسیبزا بر سلامت روان و رشد رفتاری نوجوانان مطرح شده و میتواند چشمانداز جدیدی در سیاستگذاری دیجیتال اروپا ایجاد کند. این قانون بدون شک فشار بیشتری بر شرکتهای بزرگ فناوری وارد خواهد کرد تا کنترل، نظارت و فیلترینگ محتوای ویژه کودکان را جدیتر از قبل دنبال کنند.
طبق جزئیات منتشر شده، والدین در شرایط خاص و پس از انجام ارزیابیهای مشخص، میتوانند اجازه دهند فرزندشان از سن ۱۳ سالگی از شبکههای اجتماعی استفاده کند. البته هنوز نحوه اجرای دقیق این ممنوعیت مشخص نیست؛ چراکه بسیاری از پلتفرمها از قبل محدودیت سنی ۱۳ سال را اعمال کردهاند و چالش اصلی، نحوه احراز هویت واقعی کودکان و اجرای عملی این قانون خواهد بود.
افزایش نگرانکننده حضور کودکان در پلتفرمها
«کارولین استیج» وزیر امور دیجیتال دانمارک، اعلام کرده که ۹۴ درصد از کودکان زیر ۱۳ سال دانمارکی حساب کاربری فعال در پلتفرمهای اجتماعی دارند؛ و حتی بیش از نیمی از کودکان زیر ۱۰ سال نیز در این فضا حضور دارند. او هشدار میدهد که زمان آنلاین بالا و مواجهه با خشونت، محتوای مخرب و هنجارشکن، تهدیدی جدی برای سلامت فکری و آینده اجتماعی کودکان محسوب میشود.
این تصمیم دانمارک میتواند آغاز یک حرکت جهانی جدید باشد. ما سالها درباره اعتیاد دیجیتال، اثر الگوریتمها بر شکلگیری شخصیت و آسیبپذیریهای روانی کودکان حرف زدیم، اما حالا کشورها به مرحله اقدام رسیدهاند. اگر این قانون موفق اجرا شود، بدون شک موجی از سیاستگذاری سختگیرانهتر روی کودکان در سایر کشورهای اروپایی و حتی آمریکا را شاهد خواهیم بود. فضای دیجیتال امروز دیگر یک ابزار ساده سرگرمی نیست؛ تبدیل شده به محیط اجتماعی شکلدهنده شخصیت. و شاید زمان آن رسیده که کشورهای دیگر هم به جای هشدار، به فاز عمل وارد شوند.
فشار دانمارک بر غولهای فناوری؛ قانونگذاری سختگیرانه برای حفاظت از کودکان در شبکههای اجتماعی
استیج در ادامه اظهارات خود، شرکتهای بزرگ فناوری را بهعنوان سازمانهایی توصیف میکند که با وجود برخورداری از منابع مالی عظیم، تمایل چندانی به سرمایهگذاری در امنیت کودکان و جامعه ندارند. او تأکید کرده که این ممنوعیت فوراً اجرایی نخواهد شد و روند قانونی آن احتمالاً چند ماه زمان خواهد برد تا پارلمان تصویب نهایی را انجام دهد. از نگاه او، مهمترین بخش ماجرا این است که این قانون باید به شکلی تدوین شود که هیچ مسیری برای دور زدن آن توسط پلتفرمها باقی نماند.
این طرح یکی از گستردهترین و جدیترین تلاشها در میان کشورهای اروپایی برای محدودسازی استفاده از شبکههای اجتماعی در میان کودکان و نوجوانان به شمار میرود؛ موضوعی که اکنون در سطح جهانی به چالشی جدی برای سلامت روانی نسل آینده تبدیل شده است. البته پیش از این نیز قوانین اروپایی مانند قانون خدمات دیجیتال اتحادیه اروپا حضور کاربران زیر ۱۳ سال در پلتفرمهایی نظیر اینستاگرام و تیکتاک را ممنوع کرده بود. در مقابل، پلتفرمها هم بهتدریج تلاشهایی برای مدیریت سن کاربران آغاز کردهاند؛ برای نمونه اینستاگرام از سال ۲۰۲۲ با کمک هوش مصنوعی سن تقریبی افراد را از طریق چهره تشخیص میدهد و گوگل نیز اخیراً روند مشابهی را برای کاربران زیر ۱۸ سال یوتیوب فعال کرده است.
این سطح از قانونگذاری نشان میدهد که دوران آزادی بیحد و مرز شبکههای اجتماعی برای همه سنین رو به پایان است. سالها پلتفرمها با ادعای آزادی، رشد، تعامل و «اختیار کاربر» از زیر بار مسئولیت اخلاقی فرار کردند. حالا دولتها به این نتیجه رسیدند که نسل کودکان نباید در آزمایشگاه اقتصاد الگوریتمی قربانی شود. اگر دانمارک موفق شود این قانون را بدون ایجاد حفره اجرایی به تصویب و اجرا برساند، احتمالاً موجی از قوانین مشابه در کشورهای دیگر و حتی خارج از اروپا نیز فعال خواهد شد؛ و این یعنی آینده شبکههای اجتماعی قرار است بسیار مسئولانهتر و کمتر رها از کنترل باشد.