دانشمندان چینی بهتازگی موفق به ساخت کوچکترین و سبکترین کنترلر مغزی جهان برای حشرات شدهاند؛ دستگاهی که تنها ۷۴ میلیگرم وزن دارد و توانسته زنبورهای عسل را به موجوداتی نیمهرباتیک یا بهاصطلاح «سایبورگ» تبدیل کند. این دستاورد که شبیه داستانهای علمی-تخیلی بهنظر میرسد، پتانسیل بالایی برای استفاده در مأموریتهای نظامی، عملیاتهای نجات و حتی پایش محیطزیست دارد.
بر اساس گزارشی از SCMP، پژوهشگران مؤسسه فناوری پکن موفق شدهاند یک کولهپشتی مینیاتوری طراحی کنند که با سه سوزن فوقالعاده ظریف به مغز زنبور متصل میشود. این سوزنها با تحریک عصبی از طریق پالسهای الکترونیکی، حرکات زنبور را در جهات مختلف مانند جلو، عقب، چپ و راست کنترل میکنند. آزمایشهای اولیه نشان داده که این زنبورهای سایبورگ در حدود ۹۰ درصد مواقع به دستورات صادرشده پاسخ صحیح میدهند.
این دستاورد علمی، بهنوعی یکی از بزرگترین گامها در مرز میان زیستشناسی و فناوری محسوب میشود. ترکیب یک موجود زنده با تجهیزات الکترونیکی کنترلگر نهتنها کاربردهای عملیاتی گستردهای دارد، بلکه سوالاتی مهم درباره اخلاق، محیطزیست و آینده کنترل روی موجودات زنده به میان میآورد. از طرفی، این فناوری میتواند در مواردی مانند جستجو در مناطق غیرقابلدسترس، شناسایی مواد خطرناک یا بررسی ساختارهای ظریف در طبیعت بسیار مفید باشد. با این حال، همانطور که ابزارها پیشرفت میکنند، گفتوگو درباره مسئولیتهای انسانی در بهکارگیری چنین فناوریهایی ضروریتر از همیشه است.
دنیای ترسناک قرن 21
شاید این پرسش پیش بیاید که چرا بهجای پهپاد یا ربات، از یک موجود زنده مثل زنبور استفاده میشود؟ پاسخ محققان به این سؤال ساده و قابل تامل است؛ حشرات، بهویژه زنبورها، ویژگیهایی دارند که حتی پیشرفتهترین رباتها هم از تقلید آنها عاجزند. زنبورها بهراحتی در محیطهای پیچیده و غیرقابلدسترس حرکت میکنند، کشف و شناسایی آنها در فضاهای باز و گسترده بسیار دشوار است، و مهمتر از همه، میتوانند تا ۵ کیلومتر بدون توقف و بدون نیاز به شارژ پرواز کنند؛ چیزی که برای رباتهای کوچک تقریباً غیرممکن است.
همین تواناییها باعث شده که زنبورهای سایبورگ به ابزاری ایدهآل برای مأموریتهای پرخطر مانند شناسایی موقعیت دشمن در جنگهای شهری، عملیات ضدتروریستی، یا حتی جستجوی افراد زنده زیر آوار زلزله تبدیل شوند. با این حال، مسیر توسعه این فناوری هنوز هموار نیست. در حال حاضر، این سیستم نیاز به تأمین انرژی از طریق سیم دارد، چرا که باتریهای قدرتمند موجود هنوز برای بدن کوچک زنبور بیشازحد سنگین هستند. همچنین، سیستم فعلی فقط قادر به هدایت جهت پرواز است و توانایی کنترل حرکات دیگر مانند پاها یا شکم زنبور را ندارد.
ترکیب حشرات با فناوری، راهی هوشمندانه برای عبور از محدودیتهای فعلی رباتیک است، اما در کنار تمام مزایا، باید نگاه اخلاقی و محیطزیستی نیز داشت. بهرهبرداری از موجودات زنده برای انجام مأموریتهای انسانی، اگرچه نوآورانه بهنظر میرسد، اما میتواند در آینده بحثبرانگیز و حتی نگرانکننده باشد. آنچه اهمیت دارد این است که توسعه چنین پروژههایی با رعایت اصول اخلاقی، شفافیت در هدفگذاری، و در نظر گرفتن تأثیرات بلندمدت صورت گیرد؛ چرا که مرز میان نوآوری و تجاوز به طبیعت، همیشه باریک است.