جشنواره فیلم زوریخ امسال شاهد رونمایی از اولین بازیگر تمامعیار هوش مصنوعی جهان با نام تیلی نوروود بود؛ شخصیتی دیجیتال که توسط استودیوی نوپای Xicoia و به ابتکار «الین وندر فِلدن» ـ بازیگر و تهیهکننده هلندی ـ خلق شده است. این شخصیت نهتنها نخستین نقش خود را در فیلم کوتاه کمدی «کمیسر هوش مصنوعی» ایفا کرده، بلکه به گفته خالقش در آستانه امضای قرارداد با آژانسهای بزرگ استعدادیابی قرار دارد.
با این حال، خبر حضور یک «بازیگر مصنوعی» در دنیای واقعی، واکنشهای تندی را میان هنرمندان هالیوود به همراه داشته است. بسیاری از بازیگران و فعالان صنعت سینما این اتفاق را تهدیدی مستقیم برای آیندهی شغل خود میدانند و آن را نوعی بیارزشسازی هنر بازیگری انسانی قلمداد میکنند.
وندر فِلدن اما مسیر متفاوتی را ترسیم کرده است. او در مصاحبهای اعلام کرده که هدفش تبدیل تیلی به ستارهای همتراز با نامهایی چون اسکارلت جوهانسون یا ناتالی پورتمن است. از نگاه او، ورود هوش مصنوعی به سینما میتواند محدودیتهای مالی و تولیدی را از میان بردارد و خلاقیت را آزادتر کند. همانطور که میگوید: « در نهایت آنچه برای مخاطب اهمیت دارد، داستان است، نه اینکه آیا قلب بازیگر واقعی میتپد یا خیر. »
اگرچه نوآوریهای فناورانه همیشه جذابیت خود را دارند، اما در اینجا پای یکی از انسانیترین جلوههای هنر، یعنی بازیگری، در میان است. به باور من، تکیهی صرف بر شخصیتهای مصنوعی ممکن است به مرور روح انسانی سینما را کمرنگ کند؛ سینمایی که اساساً بر پایهی احساسات، تجربههای زیسته و ارتباط عاطفی بین بازیگر و تماشاگر شکل گرفته است. البته ورود هوش مصنوعی به این حوزه میتواند ابزار تازهای برای روایتگری باشد، اما نباید فراموش کنیم که «هنر» تنها در بازآفرینی تصویر خلاصه نمیشود؛ بلکه در انتقال جان و احساس به تصویر است که معنا مییابد.
هوش مصنوعی روی صحنه؛ ابزار نو یا تهدیدی برای بازیگری؟
براساس گزارش ورایتی، خبر علاقهی آژانسهای بزرگ استعدادیابی به امضای قرارداد با «تیلی نوروود» ـ نخستین بازیگر تمامعیار هوش مصنوعی ـ موجی از خشم و نگرانی را در جامعهی بازیگری برانگیخته است. بسیاری از بازیگران این اقدام را توهینی به هنر و تلاشهای انسانی خود دانسته و آن را تهدیدی جدی برای آیندهی شغلیشان تلقی کردهاند. نکته جالب اینجاست که تیغ اصلی انتقادها نه متوجه خالق تیلی، بلکه معطوف به آژانسهایی است که او را بهعنوان «استعداد جدید» پذیرفتهاند.
در واکنش به این اعتراضها، «الین وندر فِلدن» ـ بازیگر و خالق تیلی ـ بیانیهای در اینستاگرام منتشر کرد و تأکید داشت که تیلی نه «جایگزینی برای انسان»، بلکه یک «اثر هنری» و «ابزاری تازه» برای روایتگری است. او نوشت: «من هوش مصنوعی را همچون یک قلمموی جدید میبینم. همانگونه که انیمیشن، عروسکگردانی یا CGI ابزارهای تازهای به سینما افزودند، هوش مصنوعی نیز دریچهای نو برای تصور و ساخت داستانهاست. من خودم بازیگرم و باور دارم هیچ چیز ـ حتی یک شخصیت دیجیتال ـ نمیتواند جایگزین لذت و ارزش اجرای انسانی شود. »
رونمایی از تیلی نوروود اکنون به یکی از جدیترین مباحث هالیوود بدل شده است. طرفداران این فناوری بر کاهش هزینهها و گسترش مرزهای خلاقیت تأکید میکنند، در حالیکه بازیگران و هنرمندان بسیاری، آن را خطری برای روح هنر و نیز معیشت خود میدانند؛ زیرا اساس سینما، همچنان بر تجربههای انسانی و احساسات زنده بنا شده است.
به باور من، آنچه امروز در قالب یک شخصیت دیجیتال معرفی شده، تنها آغاز مسیری است که میتواند آیندهی هنر نمایش را دگرگون کند. اگرچه ابزارهای فناورانه میتوانند خلاقیتهای تازهای بیافرینند، اما نباید فراموش کرد که اصالت سینما از «انسان بودن» سرچشمه میگیرد. شاید تیلی و امثال او بتوانند در کنار بازیگران واقعی جایگاهی پیدا کنند، اما اگر جایگزینی کامل در کار باشد، سینما چیزی را از دست خواهد داد که هیچ الگوریتمی قادر به بازآفرینی آن نیست: جان و احساس انسانی.