ایلان ماسک، مدیرعامل تسلا، در گفتوگوی اخیر خود درباره آینده هوش مصنوعی، بار دیگر لحن هشدارآمیز بهخود گرفت و تأکید کرد سرعت تغییرات در این حوزه، بسیار فراتر از تصور عمومی است. او در این مصاحبه، هوش مصنوعی را به یک «سونامی مافوق صوت» تشبیه کرد که با شتابی بیرحمانه، مشاغل دفتری و دیجیتالی را از میان خواهد برد.
ماسک در پادکست جو روگن توضیح داد که همانطور که پیش از ظهور کامپیوتر، بسیاری از وظایف محاسباتی با دست انجام میشد اما با ورود کامپیوتر، آن مشاغل عملاً از بین رفتند؛ امروز نیز مشابه همان تغییر تاریخی در حال تکرار است، با این تفاوت که اینبار سرعت تحولات چندین برابر بیشتر است. او معتقد است نیاز به شغل در آینده قطعاً وجود خواهد داشت، اما نوع و ماهیت مشاغل آینده به هیچوجه شباهتی به شغلهای اداری و پشتمیزی امروز نخواهد داشت.
به گفته او هر کاری که ماهیت دیجیتال داشته باشد و فرد نیازمند تعامل با رایانه برای انجام آن باشد، در برابر موج هوش مصنوعی دوام نخواهد آورد و این مدل سیستمها بهسرعت جای این گروه از مشاغل را خواهند گرفت. با این حال، ماسک اشاره کرد که مشاغل فیزیکی مانند آشپزی، کشاورزی، تعمیرات و فعالیتهایی که به تعامل واقعی انسانها نیاز دارند، ماندگاری بیشتری خواهند داشت و در برابر موج هوش مصنوعی مقاومتر خواهند بود.
این تحلیل ماسک کاملاً قابل تأمل است، چون ما واقعاً در آستانه یک جهش تاریخی در ساختار اشتغال جهانی هستیم. بهنظر من اتفاقی که در آینده نزدیک رخ میدهد شبیه انقلاب صنعتی سوم نیست؛ بلکه یک جابجایی ساختاری تمامعیار است که حتی میتواند تعریف «کار» را تغییر دهد. در نسل جدید اقتصاد، ارزشآفرینی تنها در نوآوری، تفکر سیستمی، خلاقیت و کارهای بینانسانی ملموس باقی میماند. مشاغل دیجیتال صرفاً با مهارتهای تکنیکی، دیگر مزیت رقابتی محسوب نمیشوند مگر اینکه نقش انسانی پشت آنها فراتر از تولید مکانیکی خروجی باشد. این موج حذف و جایگزینی، اگرچه تهدیدآمیز است، اما برای کسانی که زودتر تغییر جهت دهند، بزرگترین فرصت تاریخ نیز هست.
دیدگاه ایلان ماسک: آیندهای با درآمد همگانی بالا و بدون اجبار به کار
ایلان ماسک در مجموع نگاه مثبتی نسبت به آینده شکلگرفته توسط هوش مصنوعی دارد و باور دارد جهان در مسیر رسیدن به مدلی کاملاً متفاوت از اقتصاد انسانی حرکت میکند. او سناریویی را ترسیم میکند که در آن ثروت نه محدود به برخی گروهها، بلکه بهصورت فراگیر در اختیار تمام مردم خواهد بود؛ مفهومی فراتر از «درآمد پایه همگانی» که در سالهای اخیر مطرح بوده است.
ماسک تأکید میکند که در آینده، کار کردن برای انسانها انتخابی و نه ضروری خواهد بود، چرا که رباتها و سیستمهای هوش مصنوعی وظایف اصلی تولید، ساخت، پردازش و انجام کارهای تکراری را بر عهده خواهند گرفت. در این آینده مطلوب، به گفته او، ما تنها با UBI مواجه نیستیم، بلکه با «درآمد بالای همگانی» روبهرو خواهیم شد. در تعریف او، در چنین شرایطی هر فرد میتواند هر کالایی یا هر خدمتی را که اراده کند، بدون محدودیت مالی دریافت کند.
ماسک همچنین بر این باور است که تنها راه جلوگیری از فروپاشی اقتصادی آمریکا و خروج از بحران بدهی، اتکا به رباتیک و هوش مصنوعی است. او در نشست تسلا اشاره کرد که ربات انساننمای Optimus در مسیر ریشهکنی فقر نقشی بنیادین دارد و در نهایت، انسان نیازی به کار اجباری نخواهد داشت.
هرچند دیدگاه ماسک بسیار بلندپروازانه و آرمانمحور است، اما نمیتوان انکار کرد که مسیر تحول اقتصاد جهانی بدون هوش مصنوعی دیگر قابل تصور نیست. بهنظر من، اگرچه ممکن است «درآمد همگانی بالا» در کوتاهمدت بیشتر شبیه یک ایده لوکس و تخیلی بهنظر برسد، اما این جهت فکری میتواند نقطه شروعی برای بازتعریف عدالت اجتماعی در عصر هوش مصنوعی باشد. واقعیت این است که بشر برای اولین بار در تاریخ به فناوریهایی دسترسی دارد که میتوانند مفهوم نیاز، تولید و مالکیت را از پایه بازنویسی کنند. چالش واقعی این دوران، نه حذف کار، بلکه توزیع عادلانه سود حاصل از حذف کار است.