شرکتهای مایکروسافت و OpenAI در بیانیهای مشترک اعلام کردهاند که برای ورود به مرحله تازهای از همکاریهای خود، یک تفاهمنامه غیرالزامآور امضا کردهاند. این توافق هنوز در حال نهاییسازی است و جزئیات کامل آن منتشر نشده، اما گزارش روزنامه نیویورکتایمز نشان میدهد که موضوعاتی همچون نحوه اشتراکگذاری فناوریها و تقسیم درآمد میان طرفین در این توافق گنجانده شده است. جالب آنکه بند مهمی از قرارداد اولیه تغییر کرده؛ بندی که دسترسی مایکروسافت به قدرتمندترین فناوریهای OpenAI را تنها در صورتی مجاز میدانست که هیئتمدیره تشخیص دهد فناوری مذکور به سطح هوش جامع مصنوعی (AGI) رسیده است.
بر اساس همین گزارش، OpenAI تصمیم دارد سهامی با ارزشی دستکم ۱۰۰ میلیارد دلار به شاخه غیرانتفاعی خود منتقل کند؛ بخشی که همچنان بر فعالیتهای این سازمان کنترل دارد. این تغییر در مسیر ساختار حقوقی OpenAI میتواند راه را برای تبدیل آن به یک شرکت با منافع عمومی (Public Benefit Corporation) هموار کند؛ مدلی از شرکت که هدف اصلی آن ایجاد اثر مثبت در جامعه است. چنین ساختاری همچنین زمینه را برای عرضه اولیه سهام (IPO) در آینده فراهم خواهد ساخت.
این تحولات نشان میدهد همکاری مایکروسافت و OpenAI دیگر صرفاً یک شراکت فناورانه نیست، بلکه به یک اتحاد راهبردی با ابعاد اقتصادی و اجتماعی گسترده تبدیل شده است. ارزشگذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری برای بخش غیرانتفاعی و حرکت به سمت ساختار PBC، نشان میدهد که OpenAI به دنبال تثبیت جایگاه خود بهعنوان نهادی فراتر از یک استارتاپ تکنولوژیک است؛ نهادی که هم میخواهد منافع مالی پایداری داشته باشد و هم تأثیرات اجتماعی مثبتی بر جای بگذارد. از نگاه من، اگر این مسیر بهدرستی مدیریت شود، میتواند الگویی نوین برای شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی باشد؛ الگویی که سودآوری و مسئولیت اجتماعی را در کنار هم دنبال میکند.
OpenAI و مایکروسافت؛ توازن سرمایه و ساختار
پیش از هر توافق تازه، OpenAI ناچار بود با مایکروسافت بر سر شرایطی قابلقبول به اجماع برسد؛ از جمله میزان سهامی که این غول فناوری در شاخه سودآور شرکت دریافت میکند. تاکنون مایکروسافت بیش از ۱۳ میلیارد دلار در OpenAI سرمایهگذاری کرده و بر اساس توافقات موجود، حق دریافت ۴۹ درصد از سودهای آینده این شرکت را دارد.
مدتی پیش نیز گزارشهایی منتشر شد که نشان میداد OpenAI مایل است از ساختار پیچیده غیرانتفاعی خود فاصله بگیرد. در اوایل سال ۲۰۲۴ این شرکت رسماً اعلام کرد قصد دارد به یک شرکت با منافع عمومی (Public Benefit Corporation) با سهام عادی تبدیل شود؛ تصمیمی که هدف اصلی آن جذب سرمایههای تازه برای گسترش فعالیتها و توسعه فناوریهای نو بود.
با این حال، کمی بعد OpenAI تأکید کرد که همچنان بهعنوان یک سازمان غیرانتفاعی تحت نظارت همان نهاد اصلی فعالیت میکند و تغییر ساختار صرفاً بهمعنای بازطراحی مسیر رشد و سرمایهگذاری است، نه چشمپوشی از ریشههای غیرانتفاعی.
این کشمکش میان ماهیت غیرانتفاعی و نیاز به جذب سرمایه بیشتر، تصویری روشن از چالشهای بزرگ شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی ارائه میدهد. از یکسو OpenAI نمیتواند بدون سرمایههای کلان، رقابت جهانی و توسعه فناوریهای پیشرفته را ادامه دهد؛ و از سوی دیگر باید اعتماد عمومی را با حفظ هویت غیرانتفاعی و تعهدات اجتماعی خود تقویت کند. بهنظر من، حرکت به سمت مدل «شرکت با منافع عمومی» بهترین نقطه تعادل است؛ جایی که هم منابع مالی پایدار فراهم میشود و هم مسئولیت اجتماعی در هسته اصلی فعالیت باقی میماند.