بر اساس تازهترین پروندههای حقوقی ثبتشده در ایالات متحده، شرکت ادوبی با یک دعوای جمعی روبهرو شده که در آن ادعا میشود این شرکت بدون دریافت مجوز قانونی، از آثار دارای حق نشر نویسندگان برای آموزش ابزارهای هوش مصنوعی خود استفاده کرده است. این شکایت، بار دیگر مرزهای مبهم میان توسعه هوش مصنوعی و حقوق مالکیت فکری را به مرکز توجه آورده است.
طبق گزارش رویترز، این پرونده هفته گذشته در دادگاه فدرال ایالت کالیفرنیا به ثبت رسیده و در آن به استفاده ادوبی از کتابهای نویسندگانی از جمله الیزابت لیون اشاره شده است. شاکیان مدعیاند که آثار آنها، بدون رضایت یا پرداخت حقالزحمه، برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی ادوبی به کار گرفته شدهاند؛ مدلهایی که با هدف پاسخگویی به دستورات انسانی طراحی شدهاند. لیون، که در حوزه آموزش و بازاریابی رمان فعالیت دارد، اعلام کرده ادوبی از نسخههای غیرقانونی کتابهای او و دیگر نویسندگان برای آموزش مدلهای زبانی کوچک SlimLM استفاده کرده است؛ مدلهایی که عمدتاً برای کمک به کاربران در انجام وظایف روی دستگاههای همراه توسعه یافتهاند.
این شکایت بخشی از موج گستردهتری از دعاوی حقوقی علیه شرکتهای فناوری در آمریکا به شمار میرود؛ پروندههایی که همگی بر استفاده از محتوای دارای حق نشر در آموزش هوش مصنوعی تمرکز دارند. با این حال، این نخستین بار است که نام ادوبی بهطور مستقیم در چنین پروندهای مطرح میشود. شاکیان از دادگاه خواستهاند خسارت مالی متناسبی تعیین کند، هرچند رقم دقیقی اعلام نشده است. در سوی مقابل، ادوبی تاکنون واکنش رسمی به این اتهامات نشان نداده و به درخواستها برای اظهارنظر پاسخی نداده است.
بهنظر میرسد صنعت هوش مصنوعی وارد مرحلهای شده که دیگر نمیتواند بدون شفافیت حقوقی به مسیر خود ادامه دهد. پرونده ادوبی، فارغ از نتیجه نهایی، یک هشدار جدی برای شرکتهای بزرگ فناوری است که توسعه سریع مدلهای هوش مصنوعی بدون توجه دقیق به حقوق پدیدآورندگان میتواند هزینههای سنگینی بهدنبال داشته باشد. اگر دادگاهها در این پروندهها رویکرد سختگیرانهتری اتخاذ کنند، احتمالاً شاهد تغییرات اساسی در شیوه جمعآوری داده و آموزش مدلهای هوش مصنوعی خواهیم بود؛ تغییری که میتواند به نفع نویسندگان و تولیدکنندگان محتوا تمام شود، اما همزمان مسیر توسعه AI را پیچیدهتر کند.
موج تازه دعاوی کپیرایت علیه غولهای هوش مصنوعی؛ نویسندگان جدیتر از همیشه
در سالهای اخیر، دهها نویسنده با طرح شکایتهای حقوقی علیه شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی، از جمله OpenAI و Anthropic، این شرکتها را به نقض حقوق مالکیت فکری متهم کردهاند. یکی از مهمترین این پروندهها، دعوای جمعی علیه آنتروپیک بود که در ماه آگوست با پرداخت ۱.۵ میلیارد دلار به پایان رسید؛ رقمی که بهعنوان بزرگترین توافق مالی ثبتشده در پروندههای مرتبط با حق نشر شناخته میشود. چنین روندی نشان میدهد حساسیت نهادهای قضایی و دارندگان حق نشر نسبت به استفاده از آثار خلاقانه در آموزش مدلهای هوش مصنوعی بهطور قابلتوجهی افزایش یافته و رعایت قوانین کپیرایت بیش از گذشته در کانون توجه قرار گرفته است.
در همین چارچوب، پرونده ادوبی با تمرکز بر استفاده بدون مجوز از آثار نویسندگان برای آموزش سیستمهای هوش مصنوعی، بار دیگر پیچیدگیهای حقوقی فناوریهای نوین را برجسته میکند. این شکایت نشان میدهد که تعامل میان نوآوری فناورانه و حفظ حقوق خلاقانه نویسندگان، نهتنها ساده نیست، بلکه هر روز پرهزینهتر و چالشبرانگیزتر میشود. از سوی دیگر، چنین پروندههایی میتوانند به الگویی برای سایر نویسندگان و صاحبان آثار تبدیل شوند تا با جدیت بیشتری از حقوق خود دفاع کنند و مسیر تدوین قوانین شفافتر برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی را هموار سازند.
بهنظر میرسد دوران استفاده بیقاعده از محتوای دارای حق نشر در آموزش هوش مصنوعی رو به پایان است. توافقهای مالی سنگین و افزایش تعداد شکایتها، پیام روشنی به شرکتهای فناوری میدهد: توسعه هوش مصنوعی بدون چارچوب حقوقی مشخص، دیگر قابلقبول نیست. اگر این روند ادامه پیدا کند، احتمالاً شرکتها ناچار خواهند شد بهسمت قراردادهای شفاف، پرداخت حقالزحمه و مدلهای دادهای اخلاقمحور حرکت کنند؛ مسیری که شاید توسعه AI را کندتر کند، اما در بلندمدت به اعتماد بیشتر نویسندگان و پایداری این صنعت خواهد انجامید.