کلوز فرند، اما به انتخاب خودت!
اینستاگرام در حال بررسی قابلیتی تازه است که به کاربران اجازه میدهد خودشان را از فهرست «کلوز فرند» دیگران حذف کنند؛ تغییری که میتواند معنای ارتباطات نزدیک در این شبکه اجتماعی را بازتعریف کند. متا، شرکت مادر اینستاگرام، اعلام کرده این قابلیت هنوز در مراحل ابتدایی توسعه قرار دارد و فعلاً بهصورت عمومی در دسترس یا حتی در حال آزمایش گسترده نیست. با این حال، همین خبر نشان میدهد اینستاگرام بهدنبال افزایش سطح اختیار کاربران در مدیریت حریم خصوصی خود است؛ آن هم در بخشی که ماهیتی کاملاً شخصی و حساس دارد.
قابلیت کلوز فرند از سال ۲۰۱۸ به اینستاگرام اضافه شد تا کاربران بتوانند استوری، ریلز یا پستهای خود را فقط با جمعی محدود و منتخب به اشتراک بگذارند. با وجود محبوبیت این ویژگی، یک محدودیت مهم همیشه وجود داشت: اگر کسی شما را به فهرست کلوز فرند خود اضافه میکرد، راهی برای خروج از آن نداشتید. قابلیت جدید دقیقاً همین نقطه کور را هدف گرفته و به کاربران اجازه میدهد مرزهای ارتباطی خود را فعالانهتر تعیین کنند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، نخستین نشانههای این قابلیت توسط «الساندرو پالوزی»، پژوهشگر حوزه مهندسی معکوس، در نسخههای داخلی اپلیکیشن شناسایی شده است. طبق تصاویری که او منتشر کرده، اینستاگرام هنگام خروج کاربر از فهرست کلوز فرند فرد دیگر هشدار میدهد که پس از این اقدام، محتوای اختصاصی آن شخص برای او قابل مشاهده نخواهد بود؛ مگر اینکه دوباره به فهرست کلوز فرند اضافه شود. این پیام ساده اما شفاف، نشان میدهد متا تلاش کرده پیامدهای این تصمیم را کاملاً روشن کند.
بهنظر میرسد این قابلیت، هرچند در نگاه اول ساده است، اما میتواند تأثیر روانی و اجتماعی قابلتوجهی داشته باشد. کلوز فرند همیشه فضایی خاکستری میان صمیمیت و اجبار بوده؛ جایی که گاهی کاربران ناخواسته وارد آن میشدند. امکان خروج داوطلبانه از این فهرست، قدمی مثبت در جهت احترام به مرزهای شخصی است، هرچند ممکن است در عمل به سوءتفاهمهای جدید هم منجر شود. با این حال، اگر شبکههای اجتماعی قرار است بالغتر شوند، چنین ابزارهایی نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورتاند.
کنترل بیشتر، حساسیت کمتر؛ اینستاگرام در مسیر بازتعریف روابط خصوصی
اینستاگرام با نمایش هشدار هنگام خروج از فهرست کلوز فرند، سعی دارد کاربران را نسبت به پیامدهای این تصمیم آگاه کند. واقعیت این است که حذفشدن یا خروج از چنین فهرستی میتواند برای برخی افراد ناخوشایند یا حتی شخصی تلقی شود؛ اما در سوی دیگر ماجرا، کاربران زیادی ترجیح میدهند ناخواسته در دایرههای خصوصی دیگران قرار نگیرند. قابلیت جدید دقیقاً به همین نیاز پاسخ میدهد و اختیار بیشتری برای مدیریت مرزهای ارتباطی در اختیار کاربران میگذارد؛ مرزهایی که تاکنون چندان قابل کنترل نبودند.
با این حال، زمان عرضه عمومی این قابلیت همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد. متا اعلام کرده آزمایشهای فعلی در سطح داخلی انجام میشوند و این احتمال وجود دارد که هرگز به انتشار عمومی نرسند. این رویکرد برای متا تازگی ندارد؛ چراکه این شرکت معمولاً ویژگیهای تازه را ابتدا در مقیاسی محدود آزمایش میکند و سپس بر اساس بازخورد کاربران و ملاحظات فنی و اجتماعی، درباره گسترش آنها تصمیم میگیرد. قابلیت خروج از فهرست کلوز فرند نیز احتمالاً همین مسیر پرریسک اما محتاطانه را طی خواهد کرد.
در کنار این تغییرات، متا نگاه جدیتری به مدلهای درآمدی جدید دارد. اینستاگرام همزمان روی طرحهای اشتراکی تازهای کار میکند که به کاربران امکان دسترسی به قابلیتهای ویژه در اینستاگرام، فیسبوک و واتساپ را میدهد. این اشتراکهای آزمایشی بخشی از استراتژی کلان متا برای افزودن خدمات پولی در کنار نسخههای رایگان است؛ حرکتی که میتواند آینده استفاده از شبکههای اجتماعی را بهتدریج تغییر دهد.
بهنظر میرسد اینستاگرام در حال حرکت به سمت بالغتر کردن روابط دیجیتال است؛ جایی که «انتخاب» مهمتر از «دیدهشدن» میشود. هرچند چنین قابلیتهایی ممکن است در کوتاهمدت حساسیتهای اجتماعی ایجاد کنند، اما در بلندمدت میتوانند به شفافتر شدن مرزها و کاهش فشار روانی کاربران کمک کنند. در کنار آن، تمرکز متا بر اشتراکهای پولی نشان میدهد دوران شبکههای اجتماعی کاملاً رایگان رو به پایان است و کاربران باید کمکم خود را برای مدلهای ترکیبیِ رایگان–پولی آماده کنند.