Sam Altman، مدیرعامل OpenAI، در جریان رویدادی که به میزبانی The Indian Express در هند برگزار شد، به موج فزاینده انتقادها درباره مصرف منابع توسط هوش مصنوعی واکنش نشان داد. او نگرانیهای مطرحشده پیرامون مصرف آب در سامانههایی نظیر OpenAI را «بهکلی بیپایه» خواند و تأکید کرد که تمرکز اصلی باید بر مصرف انرژی و تسریع گذار به منابع تجدیدپذیر باشد، نه بزرگنمایی اعداد نادرست.
آلتمن که برای شرکت در نشستی مهم با محوریت آینده هوش مصنوعی به هند سفر کرده بود، به ادعایی رایج در فضای مجازی اشاره کرد؛ اینکه هر پرسش از ChatGPT معادل ۶۴ لیتر آب مصرف میکند. او این عدد را فاقد هرگونه پشتوانه علمی دانست و توضیح داد که چنین روایتهایی اغلب بدون درک سازوکار واقعی مراکز داده منتشر میشوند. به گفته او، مصرف آب در گذشته و در زمانی که برخی مراکز داده از سیستمهای خنکسازی تبخیری استفاده میکردند، موضوعی قابل بحث بود؛ اما این روشها تا حد زیادی کنار گذاشته شدهاند یا بهینه شدهاند و دیگر نمیتوان همان برآوردهای قدیمی را به فناوریهای امروزی تعمیم داد.
مدیرعامل OpenAI همچنین تأکید کرد که بخش مهمی از این روایتها با بزرگنمایی و سادهسازی افراطی همراه است؛ اعدادی که برای «مصرف آب به ازای هر سؤال» مطرح میشوند، نهتنها دقیق نیستند، بلکه میتوانند افکار عمومی را به سمت قضاوتهای نادرست سوق دهند. از نگاه او، گفتوگوی واقعی درباره آینده هوش مصنوعی باید حول محور بهرهوری انرژی، توسعه زیرساختهای سبز و افزایش شفافیت در عملکرد مراکز داده شکل بگیرد.
دفاع آلتمن هرچند از منظر فنی قابل تأمل است، اما صورت مسئله را بهطور کامل حل نمیکند. حتی اگر اعداد منتشرشده درباره مصرف آب اغراقآمیز باشند، اصل دغدغه درباره ردپای زیستمحیطی هوش مصنوعی همچنان پابرجاست. قیاس مصرف انرژی انسان با سامانههای هوش مصنوعی شاید از نظر خطابی جذاب باشد، اما آنچه اهمیت دارد، مدیریت هوشمندانه رشد این فناوری و همزمان تضمین پایداری محیطزیست است. آینده هوش مصنوعی نهفقط به توان پردازشی، بلکه به مسئولیتپذیری زیستمحیطی آن گره خورده است.
آلتمن و معادله انرژی هوش مصنوعی؛ مقایسهای میان مغز انسان و ماشین
Sam Altman، مدیرعامل OpenAI، در واکنش به انتقادها درباره مصرف انرژی سامانههای هوش مصنوعی اعلام کرد که اصل نگرانیها قابل درک است، اما باید در چارچوبی دقیقتر بررسی شود. به گفته او، مسئله اصلی نه مصرف انرژی هر پرسش در ابزارهایی مانند ChatGPT، بلکه مقیاس کلان و رشد شتابان استفاده جهانی از هوش مصنوعی است؛ رشدی که طبیعتاً بار انرژی قابل توجهی به زیرساختهای جهانی تحمیل میکند.
آلتمن در توضیح دیدگاه خود، مقایسهای بحثبرانگیز میان انسان و ماشین مطرح کرد. او یادآور شد که پرورش توانایی ذهنی انسان نیز فرایندی بهشدت پرمصرف است؛ یک فرد برای رسیدن به بلوغ فکری و مهارتی، حدود دو دهه زمان صرف میکند و در این مدت، انرژی قابلتوجهی از طریق مصرف غذا و منابع دیگر دریافت میکند تا به سطحی از «هوشمندی» برسد.
او پا را فراتر گذاشت و تأکید کرد توانایی شناختی انسان صرفاً حاصل آموزش فردی نیست، بلکه محصول یک فرایند تکاملی عظیم است که تجربه و دانش حدود ۱۰۰ میلیارد انسانی را در طول تاریخ در خود انباشته کرده است. از نگاه او، اگر قرار باشد مقایسهای منصفانه انجام شود، باید انرژی مصرفشده برای پاسخگویی یک مدل هوش مصنوعی پس از پایان مرحله آموزش، با انرژی لازم برای پاسخگویی یک انسان به همان پرسش سنجیده شود؛ مقایسهای که به باور آلتمن میتواند نشان دهد هوش مصنوعی از منظر بهرهوری، عملکرد قابل قبولی دارد.
مدیرعامل OpenAI در عین حال تصریح کرد که راهحل چالش انرژی، توقف توسعه هوش مصنوعی نیست، بلکه تسریع گذار به منابع انرژی پاک است. او بر ضرورت حرکت سریع جهان به سمت انرژی هستهای، بادی و خورشیدی تأکید کرد تا رشد تقاضای ناشی از فناوریهای نوظهور، فشار غیرقابلمدیریتی بر شبکههای برق وارد نکند.
با این حال، واقعیت آن است که هنوز چارچوبهای قانونی شفافی برای الزام شرکتهای فناوری به انتشار دقیق آمار مصرف آب و انرژی وجود ندارد. بسیاری از برآوردهای فعلی توسط پژوهشگران مستقل و بر اساس مدلسازیهای غیرمستقیم انجام میشود. در برخی کشورها نیز توسعه مراکز داده با افزایش فشار بر شبکههای توزیع برق و حتی رشد قیمت انرژی همراه بوده است؛ موضوعی که نشان میدهد این بحث صرفاً تئوریک نیست و ابعاد اقتصادی و اجتماعی نیز دارد.
استدلال آلتمن از منظر تئوریک جذاب و حتی تا حدی قانعکننده است، اما مسئله شفافیت را حل نمیکند. مقایسه مغز انسان با مدلهای هوش مصنوعی، هرچند از نظر فلسفی الهامبخش است، اما افکار عمومی بیش از هر چیز به دادههای شفاف، قابلراستیآزمایی و قابلمقایسه نیاز دارد. اگر شرکتهای بزرگ فناوری داوطلبانه آمار دقیق مصرف انرژی و اثرات زیستمحیطی خود را منتشر کنند، این بحث از سطح جدلهای رسانهای فراتر رفته و به یک گفتوگوی مسئولانه و مبتنی بر داده تبدیل خواهد شد. آینده هوش مصنوعی نهتنها به نوآوری، بلکه به اعتماد عمومی نیز وابسته است.