گزارشی تازه نشان میدهد در تابستان ۲۰۲۳، جلسهای محرمانه در یکی از اتاقهای امن سیلیکونولی برگزار شده؛ نشستی که محور آن نه یک محصول جدید، بلکه آینده ژئوپلیتیکی جهان فناوری بوده است. به نوشته روزنامه معتبر The New York Times، مقامهای ارشد اطلاعاتی ایالات متحده در آن جلسه به مدیران برجسته فناوری هشدار دادهاند که چین ممکن است تا سال ۲۰۲۷ به تایوان حمله کند؛ سناریویی که میتواند زنجیره تأمین نیمههادیهای جهان را با بحرانی بیسابقه مواجه کند.
در این نشست، نمایندگانی از سازمانهای اطلاعاتی آمریکا ازجمله Central Intelligence Agency تازهترین ارزیابیهای امنیتی خود را ارائه کردند. پیام اصلی روشن بود: اتکای گسترده شرکتهای آمریکایی به تولید تراشه در تایوان، ریسکی استراتژیک است که باید هرچه زودتر کاهش یابد.
فشار برای بازگشت تولید به خاک آمریکا
این جلسه به درخواست Gina Raimondo، وزیر بازرگانی وقت آمریکا، برگزار شده بود. هدف، متقاعدکردن غولهای فناوری برای انتقال بخشی از تولید تراشه به داخل ایالات متحده عنوان شده است. واشنگتن سالهاست تلاش میکند با سیاستهای حمایتی و مشوقهای مالی، وابستگی به زنجیره تأمین شرق آسیا را کاهش دهد؛ اما مقاومت شرکتها، بهدلیل هزینههای بالا و پیچیدگیهای فنی، این مسیر را دشوار کرده است.
در آن نشست، چهرههایی چون Tim Cook مدیرعامل اپل، Jensen Huang مدیرعامل انویدیا، Lisa Su مدیرعامل AMD و Cristiano Amon مدیرعامل کوالکام حضور داشتند؛ مدیرانی که سرنوشت محصولاتشان به کارخانههای پیشرفته تایوان گره خورده است.
گره حیاتی تایوان در صنعت نیمههادی
تایوان، با محوریت شرکتهایی مانند TSMC، قلب تپنده صنعت نیمههادی جهان محسوب میشود. بخش بزرگی از تراشههای پیشرفته مورد استفاده در آیفونها، پردازندههای گرافیکی و سرورهای هوش مصنوعی، در همین جزیره تولید میشوند. هرگونه اختلال در این زنجیره، نهتنها بازار موبایل و رایانه، بلکه صنایع خودرو، تجهیزات پزشکی و حتی زیرساختهای دفاعی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
برای نمونه، اپل بخش عمدهای از تراشههای اختصاصی خود را در کارخانههای تایوانی تولید میکند؛ موضوعی که نام Apple Inc را در مرکز این نگرانیها قرار داده است. در چنین شرایطی، هشدار نهادهای اطلاعاتی آمریکا بیش از آنکه صرفاً امنیتی باشد، ماهیتی اقتصادی و فناورانه دارد.
بهنظر میرسد این جلسه نشاندهنده تغییری بنیادین در نگاه دولتها به فناوری است؛ جایی که نیمههادیها دیگر صرفاً قطعات الکترونیکی نیستند، بلکه به ابزار قدرت ژئوپلیتیک تبدیل شدهاند. وابستگی شدید شرکتهای آمریکایی به تایوان، نقطه ضعفی است که در صورت تشدید تنش میان چین و تایوان میتواند اقتصاد جهانی را وارد شوکی عمیق کند. بااینحال، انتقال کامل تولید به آمریکا نیز فرآیندی زمانبر و پرهزینه است و احتمالاً تا سالها وابستگی متقابل ادامه خواهد داشت. از نگاه من، آینده صنعت فناوری بیش از هر زمان دیگری به تصمیمهای سیاسی و امنیتی گره خورده و شرکتها ناگزیرند در کنار نوآوری، استراتژیهای بقا در جهان پرتنش امروز را نیز بازتعریف کنند.
تایوان، تراشهها و اضطراب ژئوپلیتیکی در قلب صنعت فناوری
پس از جلسهای محرمانه با مقامهای امنیتی آمریکا، Tim Cook جملهای گفت که بیش از هر گزارش رسمی، عمق نگرانیها را عیان میکرد: «با یک چشم باز میخوابم.» این تعبیر کوتاه اما گویا، نشان میدهد هشدارها درباره احتمال حمله چین به تایوان و پیامدهای آن برای زنجیره تأمین جهانی تا چه اندازه جدی و ملموس بوده است؛ بهویژه برای شرکتی مانند Apple Inc. که ستون فقرات محصولاتش بر تراشههای تولیدشده در تایوان استوار است.
این نگرانی البته تازه نیست. در سال ۲۰۲۱ نیز نشستی محرمانه در White House برگزار شد؛ جلسهای که در آن مقامات آمریکایی نسبت به آینده امنیتی تایوان هشدار دادند. همان سال، یک مقام ارشد نظامی آمریکا در کنگره اعلام کرد ارزیابی ارتش این است که Xi Jinping در پی آن است که نیروهای مسلح چین را تا سال ۲۰۲۷ برای سناریوی اقدام علیه تایوان آماده کند. از آن زمان، «۲۰۲۷» به عددی کلیدی در تحلیلهای امنیتی و ژئوپلیتیکی بدل شده است؛ تاریخی که همچون سایهای بر سر بازارهای مالی و شرکتهای فناوری سنگینی میکند.
در این میان، Jake Sullivan، مشاور امنیت ملی دولت Joe Biden، وابستگی آمریکا به تایوان در حوزه نیمههادیها را یکی از مهمترین نقاط آسیبپذیر کشور توصیف کرده است. از نگاه او، صنعت فناوری باید این ریسک راهبردی را بپذیرد و در مسیر انتقال بخشی از تولید به خاک آمریکا گام بردارد. همین رویکرد، زمینهساز تصویب قانون «تراشه و علم» در سال ۲۰۲۲ شد؛ قانونی که با تخصیص حدود ۵۰ میلیارد دلار یارانه، تلاش دارد زیرساخت تولید نیمههادی در ایالات متحده را احیا و تقویت کند.
بااینحال، واقعیت میدانی نشان میدهد سیلیکونولی همچنان به شکل عمیقی به شرکت تایوانی TSMC وابسته است؛ شرکتی که نزدیک به ۹۰ درصد تراشههای پیشرفته جهان را تولید میکند. تمامی تراشههای اختصاصی اپل برای آیفون، آیپد و مک نیز در کارخانههای این شرکت در تایوان ساخته میشود. چنین تمرکزی از ظرفیت تولید در یک نقطه جغرافیایی، اگرچه از نظر بهرهوری و تخصص بینظیر است، اما از منظر ژئوپلیتیک ریسکی کمسابقه به شمار میرود.