یک شرکت فناوری در چین به نام Kaiwa Technology در حال توسعه اولین ربات انساننما با رحم مصنوعی است؛ رباتی که میتواند تمام مراحل بارداری را طی کرده و در نهایت نوزاد به دنیا بیاورد. این پروژه در شهر گوانگژو در دست اجراست و هدف آن، ایجاد جایگزینی برای بارداری طبیعی است؛ راهکاری که میتواند برای افرادی که تمایلی به تحمل سختیهای بارداری ندارند یا با مشکل ناباروری مواجهاند، جذاب باشد.
طبق اطلاعات منتشرشده، نمونه اولیه این ربات تا سال 2026 معرفی خواهد شد و قیمت آن کمتر از 100 هزار یوان (حدود 13,900 دلار) خواهد بود. نکته مهم این است که این ربات در اندازه واقعی انسان طراحی شده و در بخش شکم خود دارای یک رحم مصنوعی خواهد بود که امکان پرورش جنین از مرحله لقاح تا زایمان را فراهم میکند. معرفی این ایده در کنفرانس جهانی ربات 2025 پکن توسط «ژانگ چیفنگ»، بنیانگذار شرکت، بازتاب گستردهای داشته و طیفی از واکنشها را به همراه آورده است؛ از نگرانیهای جدی اخلاقی گرفته تا امیدواری برای حل مشکلات ناباروری.
این خبر یکی از شگفتانگیزترین نمونههای برخورد علم با مرزهای زیستشناسی و فناوری است. اگرچه ربات باردار میتواند امید تازهای برای افراد نابارور یا کسانی که نمیخواهند سختیهای بارداری را تجربه کنند باشد، اما ابعاد اخلاقی، اجتماعی و حتی روانشناختی آن بسیار پیچیده است. ورود چنین فناوریهایی به زندگی انسانها پرسشهای بزرگی ایجاد میکند: آیا جایگزینی کامل بارداری طبیعی با ربات میتواند پیوند عاطفی مادر و فرزند را تحتتأثیر قرار دهد؟ آیا جامعه آمادگی پذیرش چنین تحولی را دارد؟ بهنظر میرسد این موضوع در سالهای آینده یکی از داغترین بحثهای اخلاقی و علمی جهان خواهد بود.
رحم مصنوعی در ربات انساننما؛ انقلابی در علم یا جدالی اخلاقی؟
نوآوری اصلی ربات انساننمای جدید در رحم مصنوعی آن نهفته است؛ سیستمی که امکان رشد جنین درون مایع آمنیوتیک مصنوعی را فراهم کرده و از طریق لولههای تغذیه، مواد مورد نیاز را به جنین میرساند. «ژانگ چیفنگ» طراح این پروژه مدعی است که فناوری مربوطه در آزمایشگاهها به بلوغ رسیده و تنها کافی است در قالب یک ربات انساننما ادغام شود تا نوعی تعامل مستقیم میان انسان و ربات در طول دوران بارداری ممکن گردد.
پیشتر نیز آزمایشهای مشابه در دنیای حیوانات انجام شده بود. برای نمونه، در سال 2017 پژوهشگران بیمارستان کودکان فیلادلفیا موفق شدند یک بره نارس (معادل 23 هفته بارداری انسانی) را در «کیسه زیستی» پرورش دهند. با این حال، فناوریهای موجود هنوز توانایی پشتیبانی از کل دوره بارداری را ندارند. برای آنکه طرح ژانگ به واقعیت بدل شود، سیستم باید از مراحل ابتدایی مانند لقاح و لانهگزینی تا پایان بارداری پشتیبانی کند؛ موضوعی که هنوز ابهامات علمی و اخلاقی فراوانی به همراه دارد.
این ایده بدون شک مرزهای علم و فناوری را جابهجا میکند، اما در عین حال چالشیترین پرسشهای اخلاقی و فلسفی را نیز پیش روی بشر میگذارد. اگر این فناوری بتواند تمام دوره بارداری را شبیهسازی کند، میتواند برای درمان ناباروری یا کاهش سختیهای بارداری یک انقلاب باشد؛ اما خطر آن وجود دارد که فرآیند طبیعی تولد و رابطه عاطفی مادر و فرزند کمرنگ شود. بهنظر میرسد آینده چنین فناوریهایی نه تنها به توانایی علمی بلکه به تصمیمات اجتماعی و اخلاقی وابسته خواهد بود.